Zeka, aslında, oldukça karışık bir kavram. 1986’da, 2 psikoloğun 24 akademisyenden zekayı tanımlamalarını istediği bir çalışma sonucunda akademisyenlerin toplam 25 özelliği zeka olarak belirttiği; ancak bu özelliklerden sadece 3 tanesinin %25’i tarafından ortak olarak dile getirildiği ortaya çıkarılmış.
Zeka ile ilgili onlarca tarifin ortak noktasına baktığımızda, sanırım aşağıdaki tarifin genel kabul gördüğünü söyleyebiliriz:
Zeka; etkin problem çözümü, eleştirel düşünme ve soyut sonuç çıkarmayı içeren ve belli bir hedefi olan zihinsel bir faaliyettir (Pfeiffer, 2001)
Geçmişte, bilim adamları insan zekasını ölçmek için pek çok çalışma yapmış ve IQ (Intelligence Quotient) testleri ortaya çıkmış. IQ sonuçları ile özellikle bireyin akademik başarısı ile yüksek ilişkisi bulunduğu belirlenmiş (Weiten, 1992).
Fakat daha sonra yapılan çalışmalarda da
- IQ ile iş hayatındaki başarı arasında aynı şekilde yüksek bir ilişki bulunmadığı
- Yüksek IQ’lu kişilerin daha düşük IQ’ye sahip kişilerden her zaman daha iyi bir iş performansı ortaya koyamadığı (McClelland, 1974),
- İş hayatındaki başarı üzerinde zeka dışında bazı davranışsal özelliklerin belirleyici olduğu (Mayer, Salovey & Caruso, 2000).
ortaya çıkmış. Dolayısıyla, bilim adamları, IQ’nun dolduramadığı bu boşluğu EQ (Emotional Intelligence) yani “Duygusal Zeka” kavramı ile izah etmeye başlamışlar.
Duygusal Zeka
“Duygusal Zeka”yı, kendimizi ve çevremizi yönetebilmeyi kolaylaştıran, duyguları tanıma, anlama ve etkin biçimde kullanma yeteneği olarak tanımlayabiliriz. Bir başka ifade ile de,
Duygusal Zeka, kendi duygularını tanıma, başkalarının duygularına empati ile yaklaşabilme ve duyguları hayatı zenginleştirecek şekilde kullanabilme yeteneğidir.
Duygusal zekanın önemi artık su getirmez bir gerçek.
- Filipinler’de bazı üretim firmalarında yönetici düzeyinde görev yapan çalışanlar üzerinde gerçekleştirilen bir araştırma sonuçlarına gore; EQ’nun iş performansı ile ilişkisi IQ’ya göre daha yüksek; ancak her iki değişken de iş performansı ile ilişkili. (Sergio, 2001)
- İ.Ü. İşletme Fakültesi’nden 1990 yılında mezun olmuş (IQ’ları birbirine denk sayılabilecek) 120 kişinin 10 yıl sonrasında bulundukları pozisyon ve ücret düzeylerini EQ puanları ile karşılaştıran bir başka çalışmaya göre de; (Sevinç, 2001)
- 10 yılda yönetsel pozisyonlara yükselmiş bireylerin duygusal zekası, diğer bireylerin duygusal zekasından daha yüksek,
- Duygusal zekası yüksek mezunların 10 yıl sonrası itibariyle ücret düzeyleri, duygusal zekası düşük olanlarınkine gore 4 kat daha fazla.
Tüm bu sebeplerden ötürü, özellikle İnsan Kaynakları profesyonelleri için “Duygusal Zeka”yı anlamak oldukça önemli. Bunun için, başvurulabilecek kaynakların başında Steven J. Stein ve Howard E. Book adlı yazarların EQ adlı kitabı geliyor. Kitabın bir özetini yapmak gerekirse:
Kitap 5 bölümden oluşuyor:
- Bölüm 1 – İç Dünya: Duygusal zekanın bu alanı, bizim içsel benliğimizle ne kadar barışık olduğumuzu gösterir. Duygularımızı ne oranda farkında olduğumuzu, kendimiz hakkında ne düşündüğümüzü ve hayatta yapabileceklerimizi belirler.
- Bölüm 2 – Kişiler Arası Alan: Duygusal zekanın bu alanı, insanlarası becerileri kapsar. Bu alanda yeteneği olan kimseler genellikle sorumluluk sahibidir. Çeşitli kişilerle birçok alanda sağlıklı ilişkiler kurabilirler. Takım çalışmasında son derece başarılıdırlar.
- Bölüm 3 – Adaptasyon Alanı: Duygusal zekanın bu alanı, çeşitli zor durumlarda ölçüm yapabilme ve doğru tepkileri verebilme becerimizle ilgilidir. Bu alanda başarılı olmanız aile, iş ve özel hayatınızdaki problemleri iyi tespit edebilmeniz ve etkili çözümler üretebilmeniz demektir.
- Bölüm 4 – Stresle Başa Çıkma Alanı: Duygusal Zeka’nın bu alanı içe kapanma, dağılma, kontrolü kaybetme ya da derin üzülme olmaksızın strese karşı koymakla ilgilidir. Bu alanda başarılı olan kimselerin genellikle sakin, nadiren çabuk öfkelenen ve baskı ile kolayca başa çıkan insanlar oldukları görülür. Eğer işinizde programlar dahilinde çalışıyor ve tarihlerin baskısı altında iseniz stresle başa çıkma becerisi hayati bir beceri olarak adlandırılabilir.
- Bölüm 5 – Genel Ruhsal Durum: Duygusal zekanın bu alanı, mutlu olma ve çevrenizdeki diğer kişileri mutlu etme becerinizi içermektedir. Bu alan memnuniyet ve tatminsizlik duygularını ele alır.
